تاریخ‌گذاری روایات آغاز نزول وحی بر پیامبر اسلام (ص) در جوامع روایی اهل‌ سنت

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

در منابع روایی اهل­سنت، روایاتی دربارۀ چگونگی آغاز نزول وحی با طرق متعدد و متون مختلف آمده­ است. در این پژوهش با استفاده از شیوه­های مختلف تاریخ­گذاری احادیث (یافتن در کهن­ترین منبع، تحلیل سندی، تحلیل سندی-متنی)، خاستگاه تاریخی و جغرافیایی و سیر تطور تدریجی این روایات تبیین می­شود.علاوه­براین، یافته­های پژوهش حاکی از این است که برخی از تحریرهای این روایات که به ­دلایل مختلف جعلی تلقی می­شوند، در ابتدا توسط عایشه یا عبیدبن­ عمیر و ابومیسره همدانی، در دو تحریر بسیار متفاوت قبل از سال­های 58، 63 و 68 هجری، در راستای سیاست­های زبیریان و بنی­امیه جعل و در مدینه، کوفه و مکه نشر یافته است. تحریر ابومیسره به دلیل عدم شهرت وی، ارسال روایت وی و کم اهمیت بودن کارکرد آن رواج چندانی نیافت. اما تحریرهای عایشه و عبید که منشأ واحدی دارند، توسط زهری به­صورت گسترده در شام، بصره و مدینه نشر یافت. با توجه به نسبت عایشه و عبید با آل­زبیر و زهری با امویان می­توان گفت مهم­ترین هدف این روایات به هنگام پیدایی فضیلت‌تراشی برای زبیریان، و در مرحلۀ نشر توسط زهری با ایجاد تغییراتی در متن، کاستن از شأن و عظمت پیامبر بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Dating the Traditions of Prophet’s First Revelation in Sunni Collections

نویسندگان [English]

  • Marjan Shiri MohammadAbadi 1
  • Nosrat Nilsaz 2
1 Ph.D. Student in Quran and Hadith. Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Quran and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

A number of traditiins with different matns and Isnads are found in Sunni collections concerning prophet’s first revelation. In this article, using different methods of dating hadiths (first appearance in the sources, content analysis, Isnad analysis Isnad-matn analysis) the historical and geographical origins and the gradual evolution of these traditions are explained. Furthermore, the findings of the research indicate that some of these narrations, which for various reasons are considered fabricated, were first forged by ʿĀʾisha or ʿUbayd Ibn ʿUmayr and Abū Maysara Hamidānī, in two very different versions before the years 58, 63 and 68 AH, in line with the policies of the Umayyads and Zubayrids and spread in Medina, Kufa and Mecca. Abū Maysara's version did not become very popular due to his lack of fame, the broken chain of transmission and the insignificance of it’s function. But ʿĀʾisha and ʿUbayd's versions, which have a single origin, were widely spread by Zuhri in Syria, Basra, and Medina. Considering the relationship of ʿĀʾisha and ʿUbayd with Zubayrids and Zuhri with the Umayyads, it can be said that the most important purpose of these traditions at first was forging virtue for Zubayrids And in the stage of spread by Zuhri,by making changes in the text are representing an ungraceful image of the prophet.

کلیدواژه‌ها [English]

  • traditions about prophet’s first revelation
  • dating traditions
  • the earliest sources
  • common link
  • Isnad-matn analysis
قرآن کریم.
ابن ­ابی­ الحدید، عبدالحمید (بی تا)، شرح نهج البلاغه، تحقیق: محمدابوالفضل ابراهیم، بیروت: داراحیاءالکتب­العربیة.
ابن ­حبان، محمد (1393ق)، الثقات، حیدرآباد: مؤسسةالکتب­الثقافیة.
ابن ­حزم، علی­بن­احمد (بی تا)، جمهرة انساب العرب، بیرووت: دارالکتب­العلمیة.
ابن­ خیاط، خلیفة (1993م)، الطبقات، بیروت: دارالفکر.
ابن ­عساکر، علی (1415ق)، تاریخ مدینة دمشق، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالفکر.
ابوالفرج اصفهانی، علی­بن­حسین (بی تا)، الأغانی، بیروت: دارإحیاءالتراث العربی.
اتسلندر، پیتر (1371ش)، روشهای تجربی تحقیق اجتماعی، ترجمه: بیژن کاظم­زاده، تهران: انتشارات قدس.
اسفراینی، یعقوب ­بن ­اسحاق (1419ق)، مسند ابوعوانه، تحقیق: ایمن­بن­عارف، بیروت: دارالمعرفة.
بخاری، إسماعیل­بن­إبراهیم (بی تا)، ‏تاریخ الکبیر، ترکیه: المکتبةالإسلامیة.
بلاذری، احمدبن­یحیی (1959ق)، انساب الاشراف، تحقیق: محمد حمیدالله، مصر: دارالمعارف.
بیهقی، احمد (1405ق)، دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشریعة، بیروت: دارالکتب­العلمیة.
ثعلبی، احمد (1422)، الکشف والبیان عن تفسیر القرآن، تحقیق: ابو­محمد­بن­عاشور، بیروت: داراحیاء­التراث­العربی.
حاکم نیشابوری، محمد (بی تا)، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: یوسف مرعشلی، بی­جا: بی نا.
حیدری، اکرم/رستگار، پرویز (1397ش)، «تأثیر حکومت­ها و عقاید عامه مردم بر شکل­گیری تدلیس در حدیث»، مطالعات قرآن و حدیث، سال یازدهم، شمارۀ دوم، پیاپی 22، ص 93-110.
خویی، ابوالقاسم (1413ق)، معجم الرجال الحدیث، قم: دار العلم..
دولابی، محمدبن­احمد (1407ق)، الذریة الطاهرة النبویة، کویت: دارالسلفیة.
ذهبی، شمس­الدین (1413ق)، سیر أعلام النبلاء، تحقیق: حسین الأسد، بیروت: مؤسسة­الرسالة.
راون، وین (1391ش)، «سیره و قرآن»، آینه پژوهش،ترجمه: نصرت نیل­ساز، سال23، شمارۀ 2، ص5-21.
سالاریه، صفورا (1398)، «بررسی و نقد گزارش­های بدء الوحی با تأکید بر نقش حضرت خدیجه»، تاریخ اسلام در آینه پژوهش، سال 16، شمارۀ 1.
سیوطی، جلال­الدین (1416ق)، الاتقان فی علوم القرآن، بیروت: دارالفکر.
شاه­پسند، الهه؛ حسین­زاده جعفری، فاطمه (1400ش)، «تاریخ­گذاری اخبار نهی از بنای مسجد بر قبور»، مطالعات قرآن و حدیث،شمارۀ اول، سال پانزدهم، پیاپی 29، ص137-167.
شیری، مرجان؛ نیل­ساز، نصرت (1399ش)، «واکاوی قواعد مشترک در شیوه­های نقد حدیث مسلمانان و روش­های تاریخ­گذاری روایات خاورشناسان»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شمارۀ67، سال 26.
طالب، مهدی (1369ش)، چگونگی انجام مطالعات اجتماعی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
طبرى آملى، محمدبن­جریر (1415ق)، المسترشد، قم: کوشانپور.
طبری، محمدبن­جریر (بی تا)، تاریخ، بیروت: مؤسسةالأعلمی­للمطبوعات.
عابدینی، ناصر (1391)، «ارزیابی سندی و متنی روایات آغاز نزول وحی»، حسنا، سال 4، شمارۀ 13.
عاملی نباطی، علی (1384ق)، الصراط المستقیم، نجف: المکتبةالحیدریة.
عاملی، جعفرمرتضی (1385ش)، الصحیح من سیرة النبی الأعظم (ص)، قم: دارالحدیث.
عسکری، مرتضی (1414ق)، أحادیث أم المؤمنین عائشة، بیروت: دار صادر.
کورانی، علی(1430ق)، جواهر التاریخ، قم: نشر وفا.
کیوی، ریمون؛ کامپنهود، لوک­وان (1373ش)، روش تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمه: عبدالحسین نیک­گهر، تهران: فرهنگ معاصر.
مزّی، جمال­الدین (1406ق)، تهذیب الکمال، تحقیق: بشارعواد معروف، بیروت: مؤسسةالرسالة.
مسعودی، علی­بن­حسین (1404ق)، مروج الذهب و معادن الجوهر، قم: دارالهجرة.
مقریزی، احمد (1420)، إمتاع الأسماع، بیروت: دارالکتب­العلمیة.
موتسکی، هارالد (1390)، «حدیث­ پژوهی در غرب: مقدمه­ای در باب خاستگاه و تطور حدیث»، حدیث اسلامی خاستگاه و سیر تطور، ­به­کوشش: مرتضی کریمی­نیا، قم: دارالحدیث.
موتسکی، هارالد (1394-الف)، «ارزیابی تاریخ­گذاری احادیث»، تاریخ­گذاری حدیث؛ روش­ها و نمونه­ها، به­کوشش علی آقایی، تهران: حکمت.
موتسکی، هارالد (1394-ب)، «مطالعات حدیثی به­کجا می­رود؟»، تاریخ­گذاری حدیث؛ روش­ها و نمونه­ها، به­کوشش علی آقایی، تهران: حکمت.
نصربن­مزاحم (1382ق)، وقعة ­الصفین، مصر: مؤسسة­العربیة­الحدیثة.
نوری، حسین (1408ق)، مستدرک الوسائل، بیروت: مؤسسةآل­البیت(ع) لإحیاءالتراث.
هولستی، اُل-آر (1373ش)، تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی، ترجمه: سالارزاده، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
Motzki, Harald, (2001), ”The Collection of the Quran:A  Reconsideration of Western Views in Light of Recent Methodologocal Development”, Der Islam.
دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 30
(بهار و تابستان 1401)
فروردین 1401
صفحه 147-177
  • تاریخ دریافت: 09 اردیبهشت 1400
  • تاریخ بازنگری: 07 مرداد 1400
  • تاریخ پذیرش: 05 شهریور 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 08 آذر 1400