بررسی و نقد مبانی نصرحامد ابوزید در اثبات تاریخ‌مندی قرآن کریم

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

2 استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

چکیده

مهم‌ترین موضوعی که نصرحامد ابوزید(1943-2010 م) در مباحث تأویلی خویش بر آن تأکید دارد تاریخ‌مندی قرآن کریم است. به این معنا که خداوند، قرآن را در برهه‌ی زمانی خاصی و مبتنی بر نظام فرهنگی و زبانی مردم آن زمان نازل کرده است. از این رو متن قرآن محصولی فرهنگی است و آموزه­های آن مطابق با فرهنگ و نیازهای زمان نزول است و در ارتباط با بافت همان زمان معنا پیدا می­کند و کارکرد چندانی در دیگر زمان­ها ندارد. ابوزید برای اثبات این مدعا، به نظریه‌های مختلفی از متقدمان و متأخران تمسک جسته است. در این مقاله با روش «توصیف و تحلیل»، به بررسی هریک از این نظریه‌ها و چگونگی استفاده­ی ابوزید از آن‌ها در اثبات تاریخ‌مندی قرآن پرداخته می­شود، و معلوم می­گردد که استفاده‌ی ابوزید کاملاً‌ به‌ صورت گزینشی بوده و او بدون پای­بندی به تمام نتایج آن نظریه­ها، صرفاً هرآنچه را مؤید نظر خویش یافته، برگزیده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reviewing and criticizing Nasr Hamed Abu Zaid’s Basics at proving of the historicity of the Qur'an

نویسندگان [English]

  • hasan zarnooshe farahani 1
  • hosein safareh 2
1 Assistant Professor in Department of Islamic Theology and Education, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor in Department of Islamic Theology and Education, Shahid Rajaee Teacher Training University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The most important thing Nasr Hamed Abu zaid emphasizes this in his interpretive topics is historicity of the Qur'an. That's means Allah revealed the Qur'an at a certain point in time and Based on the cultural and linguistic system of the people of that time. Therefore the text of the Qur'an is a cultural product and its teachings is in accordance with culture and needs of the time and makes sense in relation to the context of the time and doesn't work much at other times. Abu Zaid to substantiate this claim, uses antecedent and contemporary theories. In this article, using the descriptive-analytical method, each of those theories will be examined and Abu Zaid's type of use of those theories is examined, and it becomes clear Abu Zaid's use was selective and without commitment to all the results of those theories, only he has chosen what confirms his point of view.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Nasr Hamed Abu Zaid
  • Historicity of the Qur'an
  • Khalq al-Qur'an
  • Hermeneutics
  • Semiotics

قرآن کریم.

ابن بابویه، محمد بن علی (1398ق)، التوحید، قم: جامعه مدرسین.

ابوزید، نصرحامد (1389ش)، معنای ‌متن، ترجمه‌ی مرتضی‌کریمی‌نیا، تهران: طرح‌نو.

ابوزید، نصرحامد (1992م-الف)، إشکالیات ‌القراءة و آلیات ‌التأویل، الدار‌البیضاء: المرکز ‌الثقافی‌‌العربی.

ابوزید، نصرحامد (1992م-ب)، نقد الخطاب الدینی، قاهرة: سینا للنشر.

ابوزید، نصرحامد (1995م)، النص السلطة الحقیقة، الدار البیضاء: المرکز الثقافی العربی.

جارالله، زهدی حسن (1974م)، المعتزلة، بیروت: الاهلیة للنشر و التوزیع.

الجرجانی، عبدالقاهر (2000م)، دلائل الاعجاز فی علم‌ المعانی، تحقیق ‌یاسین‌الأیوبی، بیروت: المکتبةالعصریة.

جوادی آملی، عبدالله (1379ش)، فطرت در قرآن، قم: اسراء.

جلیلی، سید هدایت (1373ش)، «وحی در همزبانی با بشر و هم­لسانی با قوم»، مجله کیان، ش23، صص37-44.

سبحانی، جعفر (1420ق)، الموجز فی اصول الفقه، قم: مؤسسة الإمام الصادق.

سبحانی، جعفر (1377ش)، سیمای انسان کامل در قرآن، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

سوسور، فردینان دو (1378ش)، دوره‌ی زبان‌شناسی عمومی، ترجمه کوروش صفوی، تهران: هرمس.

صدر، سیدمحمدباقر (1417ق)، بحوث فی علم الاصول، قم: مؤسسة دائرة المعارف الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب أهل البیت.

طباطبایی، سید محمدحسین (1374ش)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران: صدرا.

طباطبایی، سید محمدحسین (1387ش)، قرآن در اسلام، قم: بوستان کتاب.

علی، جواد (1976ق)، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت: دار العلم للملایین.

عرب­صالحی، محمد (1391ش)، تاریخی­نگری و دین، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

عرب صالحی، محمد (1393ش)، مجموعه مقالات جریان­شناسی و نقد اعتزال نو (جلد 4: چالش با ابوزید)، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

علوی­نژاد، سیدحیدر (1379ش)، «فهم متن در افق تاریخی آن»، مجله پژوهش­های قرآنی، ش21و22، صص178-217.

قائمی­نیا، علیرضا (1390ش)، «نقد تاریخیت قرآن»، مجله مطالعات تفسیری، ش6، صص9-26.

کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.

مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

مشرف، مریم (1386ش)، «نظم و ساختار در نظریه بلاغت جرجانی»، پژوهشنامه‌ علوم ‌انسانی، ش54، صص 403-416.

مصباح یزدی، محمد تقی (1370ش)، آموزش فلسفه، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.

مصباح یزدی، محمد تقی (1390ش)، قرآن شناسی، قم: انتشارات موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.

مطهری، مرتضی (1381ش)، مجموعه آثار، تهران: صدرا.

مظفر، محمدرضا (1388ق)، المنطق، نجف: مطبعة النعمان.

مفید، محمد بن محمد (1414ق)، أوائل المقالات فی المذاهب و المختارات، تحقیق شیخ ابراهیم الأنصاری، بیروت: دار المفید.

نصر، سیدحسین (1382ش)، آرمان­ها و واقعیت­های اسلام، ترجمه إنشاء­الله رحمتی، تهران: جامی.

نصری، عبدالله (1381ش)، «ابوزید و قرائت متن در افق تاریخی»، مجله قبسات، ش23، صص94-105.

واعظی، احمد (1389ش)، «نقد تقریر نصر حامد ابوزید از تاریخ­مندی قرآن»؛ مجله قرآن شناخت، ش6، صص42-65.

ولفسن، هری اوسترین (1368ش)، فلسفه علم کلام، ترجمه احمد آرام، تهران: الهدی.

Abu zaid, Nasr hamid, (2001). Ein Leben mit dem Islam, Freiburg: Herder.

Gadamer, Hans Georg, (1989). Truth & Method, New York: Continuum.

Hirsch, Eric Donald, (1967). Validity in Interpretation, New Haven and London: Yale University