تحلیل کارکرد افعال حرکتی در قرآن کریم با رویکرد شناختی

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه سیستان و بلوچستان، ایران.

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه سیستان و بلوچستان، ایران

چکیده

پژوهش حاضر به‌منظور بررسی کارکرد افعال حرکتی در قرآن کریم با رویکرد شناختی، در چارچوب رده­شناسی شناختی تالمی، گردآوری شده است. قرآن کریم با کاربرد افعال حرکتی، امور غیرمکانی و انتزاعیِ دور از فهم مخاطب را مفهوم­سازی کرده است. این نوشتار که به روش توصیفی ـ تحلیلی گردآوری شده، نمونه­­هایی از افعال حرکتی مسیرنما و شیوه­نما در قرآن کریم و نحوه مفهوم­سازی رویدادها در آیات قرآن را با تکیه بر اصول معناشناسی شناختی مورد بررسی قرار می­دهد. طبق بررسی­های انجام گرفته، در قرآن کریم انواع مختلف افعال حرکتی به‌منظور مفهوم­سازی امور انتزاعی مثل رحمت، حساب، ذکر، یوم و... استفاده شده و انواع مفاهیم معنایی حرکت در افعال قرآن بازنمایی شده است. گاهی فعل به صورت شیوه­نما به کار برده شده و مسیر در حروف حرکتی مفهوم­سازی شده و گاهی مسیر در خود فعل واژگانی شده است. حروف حرکتی (قمر) در قرآن کریم - که مسیر در آنها بازنمایی شده است- را می­توان با توجه به رابطه میان پیکر و زمینه، به دو گروه پویا و ایستا تقسیم کرد که هرکدام متناسب با مفهوم­سازی مورد نظر به کار رفته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Functioning of Motion Verbs in the Holy Quran with a Cognitive Approach

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Mirkhaleghdad 1
  • Vallyollah Hasoomi 2
1 MS in Quran and Hadith Sciences, University of Sistan and Baluchestan, Iran.‎
2 Assistant Professor in Department of Quran and Hadith Sciences, University of Sistan and Baluchestan, Iran.
چکیده [English]

The present study has been conducted to investigate the function of motion verbs in the conceptualization of abstract and lacking places in the Quran with a cognitive approach in the framework of Tolm's cognitive bibliography. Through the conceptualization of abnormal and abstract affairs, the Qur'an acted with the application of verbs in a way that complicated and far-reaching matters were found at the level of knowledge of the Quran's audience. In this paper, through descriptive-analytic form, the verbs of movement and the way of thinking in the Qur'an and how to conceptualize events in Qur'anic verses are based on the principles of cognitive semantics. According to the researches, in the Quran, different types of verbal movements are used and various types of semantic concepts are represented in the verbs of the Qur'an, and God has expressed many abstract and immaterial affairs by means of motion verbs. Sometimes the verb is applied in a manner and the path is conceptualized in the letters of the word, and sometimes the path in the verb is lexical. The motifs (Qur’an) in the Quran, in which the path is represented, can be divided into two groups of dynamic and static with respect to the relationship between the body and the field, each corresponding to the conceptualization desired.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Holy Qur'an
  • motion events
  • dynamic verbs
  • cognitive semantics

قرآن کریم.

ابن منظور، محمد بن کرم، ( 1414 ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر، چاپ سوم.

ابوالحسنی­چیمه، زهرا، (1390)، «انواع نمود واژگانی در افعال فارسی»، مجله ادب فارسی، دوره اول، ش6. صص101-120.

ابوزید، نصرحامد (1380)، معنای متن: پژوهشی در علوم قرآن، ترجمه مرتضی کریمی­نیا، تهران: انتشارات طرح نو.

باقری خلیلی، علی اکبر؛ محرابی کالی، منیره (1392)، «طرحواره چرخشی در غزلیات سعدی وحافظ»، فصلنامه علمی پژوهشی نقد ادبی، سال 6، ش 23، صص125-148.

بامشادی، پارسا؛ بامشادی، جواد؛ انصاریان، شادی (1395)، «بررسی معنایی سه حرف اضافه æ و tɑ، wæl در کردی گورانی از دیدگاه شناختی»، ماهنامه جستارهای زبانی، ش4، پیاپی32، صص 59-80.

بستانی، قاسم؛ سپه وند، وحید (1390)، «کاربرد روش­های معناشناسی نوین در پژوهش­های قرآنی»، مطالعات قرآن و حدیث، سال5، ش اول، صص 165-186.

بیاد، صغری (1395)، تصویر­پردازی­های حرکتی در جزءاول تا دهم قرآن کریم، پایان­نامه ارشد، بوشهر: دانشگاه خلیج فارس.

جاسم سلمان، علی (2003 )، موسوعه معانی الحروف العربیه، عمان: دار اسامه للنشر و التوزیع.

راسخ­مهند، محمد (1393)، درآمدی بر زبان­شناسی شناختی: نظریه­ها و مفاهیم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت)، چاپ اول.

راغب اصفهانی، حسین­بن­محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، بیروت: دارالعلم الدارالشامیه، چاپ اول.

روشن، بلقیس؛ اردبیلی، لیلا (1395)، مقدمه­ای بر معناشناسی شناختی، تهران: نشر علم، چاپ دوم.

شاه حسینی، فائقه؛ روشن، بلقیس؛ صبوری، نرجس بانو (1395)، «بررسی تطبیقی افعال مسیرنمای زبان­های فارسی میانه و نو»، فصلنامه پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 42، صص167-193.

صباحی گراغانی، حمید (1393)، بررسی زبان شناختی و روان شناختی تصاویر بیانی در قرآن کریم (مطالعه­ی مورد پژوهانه­ی سوره­ی مبارکه­ی بقره)، رساله­ی دکترا، مشهد: دانشگاه فردوسی.

صفایی بوشهری، غلامعلی (1379)، ترجمه و شرح مغنی الادیب عن کتب الاعاریب 1-4، اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه­ای قائمیه اصفهان.

صفوی، کورش (1387)، درآمدی برمعناشناسی، تهران: شرکت انتشارات سوره مهر.

صفوی، کورش، (1382)، «بحثی درباره­ی طرح­های تصویری از دیدگاه معنی­شناسی شناختی»، نامه فرهنگستان، ش 21، صص 65-85.

طباطبایی، محمد حسین (1417ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه، چاپ پنجم.

طبرسی، فضل­بن­حسن (1372)، مجمع­البیان فی تفسیر القرآن، به کوشش محمد جواد بلاغی، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم.

فراهیدی، خلیل بن احمد (1410ق)، کتاب العین، قم: انتشارات هجرت، چاپ دوم .

فرع شیرازی، حیدر؛ بیاد، صغری ( 1437ق)، «تأثیر عنصر الحرکه للافعال فی الصور البیانیه حکم نهج البلاغه نموذجا »، افاق الحضاره الاسلامیه، اکادیمیه العلوم الانسانیه و الدراسات الثقافیه، شماره دوم، صص135-157.

قائمی، مرتضی؛ ذوالفقاری، اختر (1395)، «طرحواره­های تصویری در حوزه سفر زندگی دنیوی و اخروی در زبان قرآن»، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش­های ادبی قرآنی، سال چهارم، ش 3. صص1-22.

قائمی­نیا، علیرضا (1390)، معناشناسی شناختی قرآن، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.

گلفام، ارسلان؛ افراشی، آزیتا؛ مقدم، غزاله (1392)، «مفهوم­سازی افعال حرکتی بسیط زبان فارسی: رویکردی شناختی»، فصلنامه مطالعات زبان و گویش­های غرب ایران، سال اول، ش3. صص103-122.

محمدقاسمی، حمید (1387)، جلوه­هایی از هنر تصویرآفرینی در قرآن، تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی، چاپ اول.

مسگرخویی، مریم (1394)، «بازنمود اطلاعات شیوه در فعل­های حرکتی فارسی براساس نظریه الگوهای واژگانی شدگی»، نشریه پژوهش­های زبان‌شناسی تطبیقی، سال پنجم، ش10. صص 75-90.

نیلی پور، رضا (1394)، زبان‌شناسی شناختی و انقلاب دوم شناختی، تهران: هرمس.

هوشنگی، حسین و سیفی پرگو، محمود(1388)، «استعاره­های مفهومی در قرآن ازمنظر زبان‌شناسی شناختی»، پژوهشنامه علوم و معارف قرآن، سال اول، ش3، صص9-34.

واعظی، هنگامه؛ نوعی هشجین، معراج؛ رضی نژاد، محمد ( 1395)، «بازنمود مفاهیم معنایی در افعال حرکتی زبان ترکی­ آذری براساس نظریه تالمی»، دوفصلنامه زبان­شناسی گویش­های ایرانی، سال اول، ش2، صص102-121.

ولایتی، مریم؛ مشکین فام، بتول (1389)، «نقش عنصر حرکت در حیات بخشی به تصاویر قرآنی و بررسی آن در جزء های 28 و 29 قرآن کریم»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شماره اول. صص105-138.

ویسی، الخاص؛ دریس، فاطمه (1394)، «کاربرد طرحواره­های تصویری در رباعیات وحشی بافقی از دیدگاه معناشناسی»، فصلنامه زیبایی شناسی ادبی، سال12، ش23، صص9-26.

یوسفی راد، فاطمه (1387)، بررسی حروف اضافه زبان فارسی در چارچوب معناشناسی شناختی با نگاه ویژه به حروف اضافه مکانی، رساله دکترا، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

Johnson, Mark, (1987) The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination and Reason. Chicago University Press, pp.356-360.

Lakoff, G. (1993), The contemporary theory of metaphor, In Geeraerts, Dirk (Ed.) Cognitive linguistics: basic readings, (Cognitive linguistics research; 34). Mouton de Gruyter Berlin, New York, pp.185-238.

Slobin, D. I. (2006a). “What Makes Manner of Motion Salient?”. In M. Hickmann & S. Robert (Eds.), Space In Language: Linguistic Systems and Cognitive Categories. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins, pp. 59-82

Talmy, L. (2000a). Toward a Cognitive Semantics. vol. 1. Cambridge: MIT Press.

Talmy,L (2000b). Toward a cognitive semantics, vol.2. cambridge: MIT Press.