کشف محور موضوعی سوره حج با روش تحلیل محتوا

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)

2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)

چکیده

وجود پیوستگی و ارتباط موضوعی آیات یک سوره از ویژگی‌های قرآن کریم می‌باشد. در این پژوهش با روش تحلیل محتوا به بررسی کشف محور موضوعی در سوره مبارکه حج پرداخته شد. به این منظور در ابتدا تحلیل محتوای کمی، فراوانی کلمات، موضوعات آیات و جهت‌گیری‌ها مورد بررسی قرار گرفت و طبق اطلاعات حاصل از آنها مشخص گردید بخش عمده‌ای از سوره حج مربوط به اصول دین با بیشترین تأکید بر روی توحید و ولایت الهی می‌باشد. در گام دوم با در نظر گرفتن اطلاعات حاصل از تحلیل کمی، به تحلیل محتوای کیفی پرداخته و مضامین استخراج شده دسته‌بندی گردید و در قالب شش مقوله: معاندان حق و دین ستیزان، مؤمنان، ولایت الهی، معبودان باطل، شرایع و احکام اسلام و معاد طبقه‌بندی شد. در نهایت مشخص گردید برخلاف ادعاهای مطرح شده، سوره مبارکه حج با وجود موضوعات متعدد، دارای یک محور کلی می‌باشد که در آیه 62 ذکر گردیده است: «أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِیُّ الْکَبِیرُ» لذا محور موضوعی سوره حج مقایسه بین خداوند و معبودان باطل و همچنین مقایسه بین مؤمنان که ولی‌شان خداست با منکران که ولی‌شان معبودان باطل است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Discovering the Subject Matter of Hajj Surah by Content Analysis

نویسندگان [English]

  • Bibi Saadat Razy Bahabady 1
  • Maryam Ahadian 2
1 Associate Professor of Quran and Hadith Sciences of Alzahra University
2 Phd Student of Quran and Hadith Sciences of Alzahra University, Tehran
چکیده [English]

The existence of continuity and thematic relation between the verses of a surah is a characteristic of the Holy Qur'an. In this research, content analysis method was used to explore the discovery of the subject axis in Hajj Surah. To do this, at first, the analysis of quantitative content, frequency of words, issues of verses and orientations was examined and according to the information obtained, most of the Hajj surah was related to the principles of religion with the highest emphasis on monotheism and divine authority In the second stage, considering quantitative analysis, we analyzed the qualitative content and the extracted topics were categorized in the form of six categories of The enemies of religion, believers, divine provinces, void Gods, religious and Islamic commandments, and Resurrection is classified. Finally, contrary to the allegations made, Hajj surah has a general axis, in spite of many issues, that is mentioned in verse 62.:" That is because Allah is the Truth, and that what they call upon besides Him, that is the falsehood, and because Allah is the High, the Great.". A comparison has been made between the believers whose leaders are God with the disbelievers whose leaders are the void Gods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • surah Hajj
  • content analysis
  • subject unity

 

کتاب‌نامه:

قرآن کریم.

ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، (1422ق)، المُحَرّر الوجیز فی تفسیرالکتاب العزیز، بیروت: دارالکتب العلمیه

ثعالبی، عبدالرحمان‌ بن محمد، (1418ق)، الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی

جانی پور، محمد، (1390ش-الف)، اخلاق در جنگ، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع)

جانی پور، محمد، (1390ش-ب)،«جایگاه نماز در اندیشه امام رضا»،مطالعات قرآن و حدیث، سال پنجم، شمارة اول.

خامه گر، محمد؛ نقی‌زاده، حسن؛ رضایی کرمانی، محمدعلی، (1395ش)، «اعتبارسنجی رهیافت‌های کشف استدلالی غرض سوره‌های قرآن»، پژوهش های قرآنی، سال بیست و یکم، شماره دو.

زمانی، محمد حسن؛ قانعی اردکانی، علی، (1391ش)، «نقد شبهات مستشرقان درباره تناسب آیات قرآن»، فصلنامه قرآن‌ پژوهی و خاورشناسان، دوره اول، شمارة دوازده

زمخشری، محمود بن عمر، (1407ق)، تفسیر الکشّاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی.

سیاوشی، کرم، (1389ش)، تحلیل انتقادی مبانی و رهیافت های تفسیری سید قطب در فی ظلال القرآن، تهران: چاپ و نشر بین الملل.

سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، (۱۳۶۳ق)، التقان فی علوم القرآن، قم: چاپ افست.

طباطبایی، سید محمد حسین، (1417ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم.

طبرسی، فضل بن حسن، (1372ش)، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو.

طوسی، محمدبن حسن، (1409ق)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

فخر رازی، محمد بن عمر، (1420ق)، التفسیر الکبیر، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

فقهی زاده، عبدالهادی، (1374ش)، پژوهشی در نظم قرآن، تهران: جهاد دانشگاهی.

قرائتی، محسن، (1388ش)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.

کریپندورف، کلوس، (1378ش)، مبانی روش شناسی تحلیل محتوا، ترجمه هوشنگ نائینی، تهران: انتشارات روش.

لطفی، مهدی، (1390ش)، «پیوستگی متنی سوره‌های قرآن کریم»، مطالعات قرآن و حدیث، سال چهارم، شماره دوم.