تحلیل محتوای مکاتبات و مذاکرات امام حسین(ع) در جریان قیام عاشورا و تخریج مدل منطقی آن

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران

2 استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)

چکیده

مکاتبات و مذاکرات امام حسین(ع) در کهن‌ترین و معتبرترین منابع تاریخی بیان شده است که منبع موثقی در پی‌جویی دیدگاه امام حسین(ع) در مورد زمینه‌های قیام عاشورا و شخصیت فرماندهان، حاکمان و پیروان آنان با روش تحلیل محتوا می‌باشد. تحلیل محتوای این بیانات نشان می‌دهد که پرکاربردترین موضوع مطرح شده، مسئله ولایت می‌باشد و مدل منطقی ارائه شده نیز مبین آن است که آزادی‌خواهی و ذلت گریزی ویژگی بارز ولایت مداران و دوستی و بیعت با دشمنان، دنیاخواهی و فریب‌زدگی از ویژگی‌های ولایت‌گریزان است، همچنان که رشد و تعالی فرد و جامعه از آثار ولایت مداری و هلاکت فرد و جامعه از آثار ولایت گریزی است. از سوی دیگر «علل شکل‌گیری جنگ» و «شخصیت فرماندهان» دو موضوع مهم در مدل تحلیلی واقعه نظامی عاشوراست که از خلال بیانات امام حسین(ع) مکشوف می‌گردد. از دیدگاه امام مشکلات اعتقادی مانند عدم ایمان به ولایت امامان، پیمان‌شکنی، دنیاخواهی و حکومت طلبی از دلایل زمینه‌ساز قیام و گماردن افراد نالایق به مناصب حکومتی، انحراف طلبی با تحریف معنوی قرآن، کتمان حقایق و سنت‌شکنی از جمله ویژگی‌های حاکمان عصر ایشان است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis Content of Letters and Expressions of Imam Hossein in the Rede of Resurrection Ashora and Extrusion Logical Model

نویسندگان [English]

  • hamideh babazadeh 1
  • Fathiyeh Fattahizadeh 2
1 Master of Science in Quran and Hadith Sciences, Tehran University
2 Professor of Quran and Hadith Sciences, Al-Zahra University, Tehran
چکیده [English]

 
Imam hosseinʼs letters and expression is mentioned in the old and valid historical sources that are trustworthy source in research of imamʼs viewpoint about background of resurrection ashore and character of commanders, kings and theme followers by method analysis content. Frequency measurement charts of word and themes that extrusion from imam hosseinʼs letters and expression shows considered most usable themes is guardianship themes and presented logical model Explainer that the toleration and escape humiliation are feature of followers the guardianship and the Perjury, materialistic pacifism, seeking government are feature of evasive guardianship. Growth and Sublimation of individual and Society are from effects of followers the guardianship and loss of individual and Society is effects of evasive guardianship.
"Causes the formation of war" and "character of commanders" are two important theme in analytical model of military event that discovered among imam hosseinʼs letters and expression. Believe problems as lack faith to guardianship of Imams, perjury, materialistic pacifism, Seeking government are causes make background of resurrection ashore and features as appointment unqualified persons in government positions, Seeking diversion by Spiritual distortions Quran concealing facts, breaking tradition are features of commanders in era of imam hossein.

کلیدواژه‌ها [English]

  • content analysis
  • Logical Model
  • Letters and Expression
  • Imam Hossein
  • Resurrection Ashore
قرآن کریم.

ابن اثیر، عزالدین(1417ق)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دارالکتاب العربی.

ابن العدیم، کمال الدین(بی تا)، بغیة الطلب، بی جا: دارالفکر.

ابن بابویه، محمد بن علی(شیخ صدوق) (1376ش)، الامالی، تهران: نشر کتابچی.

ابن تعزی بردی، یوسف(بی تا)، النجوم الزاهرة، مصر: وزارة الثقافة.

ابن جوزی، جمال الدین(1412ق)، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، بیروت: دارالکتب العلمیه.

ابن حجرعسقلانی، احمد بن علی(1406ق)، لسان المیزان، بیروت: مؤسسه الأعلمی.

ابن خلکان، شمس الدین(1900م)، وفیات الاعیان، بیروت: دارصادر.

ابن شعبه حرانی،حسن بن علی(1404ق)، تحف العقول، قم: جامعه مدرسین قم

ابن شهر آشوب، محمد بن علی(1379ق)، مناقب آل ابی طالب، قم: علامه.

ابن عساکر، علی بن حسن(1415ق)، تاریخ دمشق، بی جا: دارالفکر.

ابن قتیبه دینوری،عبدالله بن مسلم(1418ق)، الامامة و السیاسة، بیروت: دارالکتب العلمیه.

ابن ندیم، محمد بن اسحاق(1417ق)، الفهرست، بیروت: دارالمعرفت.

ابن نعمان، محمد(شیخ مفید)، (1413ق)، الارشاد، قم: کنگره شیخ مفید.

ابن نماحلی، جعفربن محمد(1406ق)، مثیرالاحزان، قم: مدرسه امام مهدی.

ابومخنف کوفی، لوط بن یحیی(1417ق)، وقعة الطف، قم: جامعه مدرسین.

باردن، لورنس(1375ش)، تحلیل محتوا، ترجمه ملیحه آشتیانی و محمد یمنی دوزی، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.

بلاذری، احمدبن یحیی بن جابر(1974ق)، انساب الاشراف، تحقیق محمد باقرالمحمودی، بیروت: مؤسسه الاعلمی.

جانی‌پور، محمد(1390ش-الف)، اخلاق در جنگ، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).

جانی‌پور، محمد(1390ش-ب)، «جایگاه نماز در اندیشه امام رضا(ع)»، دوفصلنامه مطالعات قرآن و حدیث، دوره نهم، ش1.

جانی‌پور، محمد، شکرانی، رضا(1392)، «رهاوردهای استفاده از روش تحلیل محتوا در فهم احادیث»، دوفصلنامه پژوهشهای قرآن و حدیث، دوره چهل و شش، ش2.

حموی، یاقوت(1411ق)، معجم الادباء، بیروت: دارالکتب العلمیه.

خطیب بغدادی، ابوبکر(1422ق)، تاریخ بغداد، بیروت: دارالغرب.

خوئی، ابوالقاسم(1398ق) معجم رجال الحدیث، نجف: مبعه الوداب.

ذهبی، شمس الدین(1382ش)، میزان الاعتدال، بیروت: دارالمعرفة.

شامی، یوسف بن حاتم(1420ق)، الدرالنظیم، قم: جامعه مدرسین.

شهرزوری، محمد بن عثمان(1984م)، مقدمه ابن صلاح، بیروت: مکتبة الفارابی.

صفدی، صلاح الدین(1420ق)، الوافی بالوفیات، بیروت: داراحیاء التراث.

طبرسی، احمد بن علی،(1403ق)، الاحتجاج، مشهد: نشر مرتضی.

طبری، محمد بن جریر(1407ق)، تاریخ الامم و الرسل و الملوک، بیروت: دارالکتب العلمیه.

طوسی، محمد بن الحسن(1351ش)، الفهرست، مشهد: دانشگاه مشهد.

عزتی، مرتضی(1376ش)، روش تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: مؤسسه تحقیقات اقتصادی دانشگاه تربیت مدرس.

قنوجی، صدیق بن الحسن(1978م)، ابجد العلوم، بیروت: دارالکتب العلمیه.

کریپندورف،کلوس(1378ش)، مبانی روش شناسی تحلیل محتوا، ترجمه هوشنگ نائینی، تهران: انتشارات روش.

کیوی، ریمون و کامپنهود، لوک وان(1381ش)، روش تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمه عبدالحسین نیک گهر، تهران: انتشارات توتیا.

مجلسی، محمدباقر(1403ق)، بحارالانوار، بیروت: داراحیاء التراث.

ملحم، عدنان محمد( 1996م)، المورخون العرب و الفتة الکبری، بیروت: دارالطلیعة.

نوری طبرسی، میرزاحسین(1375ش)، اللؤلؤ و المرجان فی آداب المنبر، تحقیق: شیخ ابراهیم بدوی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

هولستی، اُل آر(1373ش)، تحلیل محتوا درعلوم اجتماعی و انسانی، ترجمه نادر سالارزاده امیری، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.

Elo, satu & Kyngas, Helvi, (2007), "The Qualitative Content Analysis Process", Journal Wihey Online Liberary, Vol.3, No1.

Hsiu Fang, Hsieh & Shannon, Sara.E, (2005), "Three Approaches To Qualitative Content Analysis", Qualitative Health Research, November.

Mayring, Philip, (2000), "Qualitative Content Analysis", Qualitative Social Research, Vol.l, No2.

Thomas, David.R, (2006), "A General Inductive Approach for Qualitative Data Analysis", American Journal of Evaluation, Vol.27, No.2.

Zhang, Yan & Wildemuth, Barbara.M, (2007), "Qualitative Analysis of Content", Inils: Unc Edu.