ریشه‌شناسی واژه قرآنی «تدبّر»

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق(ع)

2 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

«تدبّر» از جمله مفاهیم کلیدی در قرآن کریم به شمار می‌آید که با استناد به آیه 29 سوره ص  به عنوان هدف نزول قرآن کریم معرفی شده است. اگرچه مفهوم مذکور تنها در چهار آیه در قرآن کریم به کار رفته، ولی به دلیل جایگاه و پردازش‌هایی که در سه دهه اخیر درباره آن صورت پذیرفته است، خوانش‌های گوناگونی در فضای علمی عصر حاضر نسبت به آن بوجود آمده است. آنچه به ابهام واژه تدبّر در پژوهش‌های امروزین می‌افزاید، عدم تحلیل ماده آن (د ب ر) است. به صورتی که محققان در این حوزه صرفاً با استناد به گزارش لغویان متأخر، به بررسی دیگر ابعاد مفهومی غیر لغوی این واژه می‌پردازند. جستار حاضر ضرورت بکارگیری رویکرد ریشه‌شناسی را در تحلیل مؤلفه‌های لغوی این واژه دنبال می‌نماید. از این‌رو تلاش کرده است تا فرایند ساخت از ماده [دبر] به ساخت «تدبّر» را مورد بررسی قرار دهد.
روشی که جهت تحلیل فرایند مذکور در نظر گرفته شده بدین قرار است که در ابتدا معانی موجود در دیگر زبا‌های سامی همچون؛ زبان عبری، آرامی، حبشی، اکدی و... استقصاء گردیده و سپس این معانی در پنج دسته معنایی مشخص تقسیم شده‌اند. در ادامه در راستای گزینش داده‌های سودمند جهت دستیابی به فرایند ساخت تدبّر، معانی مذکور تصفیه شده و اطلاعات مفید جهت کشف ارتباط بین معانی مورد استفاده قرارگرفته است و در پایان مبتنی بر تحلیل مذکور، فرایند ساخت تدبّر، به کمک ساخت مشابه (تیپولوژی) آن در زبان انگلیسی تبیین گردیده است. آنچه به کمک ساخت مشابه در زبان انگلیسی (understand) به دست آمده حاکی از آن است که واژه تدبّر نیز از دو بخش ساخته شده است: [دبر (به عنوان ماده فعل) + وزن تفعّل (به معنای stand)]. در نتیجه معنایی که از تدبّر فهم می‌گردد، مواجهه ادراکی با موضوع یا پدیده‌ای جهت پی‌بردن به پشت و ورای آن است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Critique Soyuti’s quantism in Explaining the Recitation

نویسندگان [English]

  • Mahmod Karimi 1
  • Morteza Salman Nejad 2

چکیده [English]

Tadabbur (deliberation) is one of the key concepts in the holy Quran presented as the objective of its revelation according to the Quran 38, 29. Although this concept is only used in four verses of the holy Quran, it has been subject to various interpretations in the scholarly atmosphere of the contemporary age due to its high position and the processing's it has undergone in the late three decades. What adds to the ambiguity of this term in modern researches is failure to analyses its root "dbr".
Aiming to select useful data towards reaching the structural process of tadabbur, the above meanings have been refined and useful information used towards revealing the relation between various meanings. Finally the structural process of tadabbur is explained based on the above analysis and on its identical structure or typology in English. Its English typology "understand" suggests that the term tadabbur is also made of two parts: "dbr" as the root of the verb and the Arabic form "tafa׳׳ul" In the sense of "stand"

کلیدواژه‌ها [English]

  • quran
  • Tadabbur (deliberation)
  • etymology
  • Semitic languages
  • Typology

دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 15
پاییز و زمستان 1393
صفحه 157-196
  • تاریخ دریافت: 01 اسفند 1393
  • تاریخ پذیرش: 01 اسفند 1393