تمثیل‌ های جامعه‌ شناسانه در نصوص اسلامی

نویسنده

دانشیار گروه مطالعات اسلام شناسی دانشگاه قم

چکیده

مقاله حاضر به یکی از مسایل إلاهیات اجتماعی با عنوان تمثیل‌های جامعه‌شناسانه پرداخته است. إلاهیات اجتماعی ‏به رشته‌ای اطلاق می‌شود که تلاش می‌کند تا نقطه‌نظرات و دیدگاه‌های رهبران دینی (خداوند، پیامبران و امامان) در ‏زمینه حیات اجتماعی انسان و مسایل و لوازم و عوارض ذاتی و عرضی مرتبط با آن را از طریق پژوهش در متون ‏دینی روشن سازد.‏
این قبیل پژوهش‌ها به غایت ضروری و با اهمیّت‌اند زیرا دیدگاه‌ رهبران دینی برای بهبود زندگی جمعی‌مان را به ما ‏می‌آموزند و تکمله‌ای بر پژوهش‌های فلسفی (فلسفه اجتماع) و پژوهش‌های تجربی (جامعه‌شناسی) محسوب ‏می‌شوند. این پژوهش‌ها در عین حال می‌توانند، گامی در مسیر دستیابی به نظریه‌ اجتماعی اسلامی در نظر گرفته ‏شوند.‏
تحقیق در مسئله تمثیل‌های جامعه‌شناختی در متون دینی کاری نو و بی‌سابقه است. در این تحقیق، سه دسته از ‏تمثیل‌ها در قالب تمثیل‌های اندام‌واره‌ای، تمثیل‌های مکانیکی و تمثیل‌های میدانی، استخراج و شرح داده شده‌اند. ‏اگرچه این تمثیل‌ها، در متون اسلامی متعدّدی موجود بوده‌اند، ولی هیچگاه با رویکردی جمعی و جامعه‌شناسانه ‏مورد بررسی قرار نگرفته‌اند. نوآوری مقاله حاضر نیز در همین نگرش جامعه‌شناسانه به این متون و شرح و توضیح ‏آنها می‌باشد. این تحقیق و نظایر آن، پای متون اجتماعی اسلام را به زندگی روزمرّه جمعی ما باز کرده و زمینه ‏بهره‌گیری از آنها در بهبود اوضاع و شرایط مختلف اجتماعی را فراهم می‌آورند. تعدّد و تکثّر تمثیل‌های ‏جامعه‌شناختی در متون دینی در عین حال حاوی این نکته است که حیات اجتماعی انسان دارای واقعیتی کاملاً ‏غامض، مبهم، و پیچیده است که تنها از طریق تشبیه و تمثیل و استعاره می‌توان از موجودیت آن پرده برداشت.‏

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sociological Metaphors in Islamic Texts

نویسنده [English]

  • Mahmood Taghi Zadeh Davari
Associate professor, in Islamic ‎‎Studies Sciences, the University of Qom
چکیده [English]

This article is concerned with sociological metaphors in religious texts as a issue of social ‎theology. ‎Social theology is a discipline that teaches us the views of religious leaders, i.e ‎God, the prophets, and ‎the Imams on human social life, through studies on religious ‎sources (Quran and Hadiths). This type of ‎research is, indeed, very important, for it ‎teaches us the views of religious authorities that are ‎necessary for the improvement of our ‎social life, and is a complementary studies for that of ‎sociological and social philosophy. ‎This research can also be considered as an step towards formulating ‎a Shi‘i / Islamic social ‎theory.‎
This type of research is essencially new and innovative. Three types of metaphors, i.e. ‎organic, ‎mechanical and (market and game) field theories, were dealt with and ‎interpretated. Although these ‎metaphors were existed in religious sources, they had not ‎been studied by sociological approach. The ‎initiative of this article rests on this type of ‎sociological approach towards religious text studies. This ‎type of research, brings the ‎religious social texts to the scene of our daily social life and benefits from ‎them for the ‎promotion of social conditions and situations. However, multiplicity and plurality of ‎‎sociological metaphors in Shi‘i / Islamic texts, at the same time, indicates that: Human’s ‎social life has a ‎very complicated and ambigious nature, which can talk about its existence ‎only through, metaphore, ‎comparison and allegory‎

کلیدواژه‌ها [English]

  • Metaphore
  • Sociological Metaphore
  • Islamic Texts
  • Shi‘i Sources‎